Thursday, November 24, 2011

Çàëóó õ¿íèé àìüäðàëä õýðýã áîëîõ çºâëºìæ¿¿ä



  


 
             Áóñàäòàé õýðõýí èë¿¿ ñàéí îéëãîëöîõ âý?

                                                Çºâëºìæ

   Áóñàäòàé ÿàâàë èë¿¿ ñàéí îéëãîëöîõ âý? Áèä ÿàãààä àìüäðàë äýýð çºð÷èëääºã âý? Áèä ÿàãààä ñýòãýë äóíäóóð áàéíà âý? “ÿàãààä” ãýñýí ýíý îëîí àñóóëòóóä ÿàãààä ãàðààä áàéíà âý? òà õàðèóëàõûã îðîëäîîä íýã ¿çýýðýé.
 Õ¿í á¿ð ººð ººð çàí àâèðòàé, ºñºæ õ¿ì¿¿æñýí îð÷èí ÿëãààòàé, ¿åðõýæ íºõºðëºäºã íàéç íºõºä,ñóðñàí ýçýìøñýí ìýðãýæèë … ãýýä åð íü áèäíèé õîîðîíäûí ÿëãàà ìàø èõ. Èéì èõ ÿëãààòàé îð÷ëîíä òºðæ ºñ÷èõººä áèä ýíý áºìáºðöºã äýýð áàãòààä ë àìüäðààä áàéíà ø¿¿ äýý…
ßëãàà øààðäàãääàãã¿é íýã ãîë áèäíèéã íýãòãýäýã ç¿éë ìààíü áèä á¿ãäèéí õîîðîíäûí õàðèëöàà áèëýý. Õàðèëöààã¿éãýýð áèäíèé öààøäûí àìüäðàë ãàðöã¿é. Õ¿íèé àäãóóñíààñ ÿëãàãääàã ãîë îíöëîã þó þì áý? Óõàìñàð ºíäºðòýé, äýýä õºãæèëòýé õàìãèéí áîëîâñðîíãóé õàðèëöàà þì.
Õ¿íèé áèå áèåäýý õàíäàõ õàíäëàãà õàðèëöàõ ¿éëýýð, áèå áèåäýý õàíäàõ õàíäëàãààð òàíèãääàã. Õýëæ ÿðüæ áóé ¿ã, õèéæ á¿òýýæ áóé ç¿éë, àì àæëûí çîõèöîë, õàðèëöàí õ¿íäýòãýë ýíý á¿õýí ë áèäíèéã áèå áèåý çºâ òàíüæ îéëãîëöîõ  ¿íäñýí õºø¿¿ðýã áîëæ áàéäàã.
Õ¿íòýé çºâ çîõèñòîé îéëãîëöîæ õàìòûí àìüäðàë, àæèë õºäºëìºðºº çîõèñòîé àâ÷ ÿâàõ íü òóõàéí õóâü õ¿íèé ººðèéí ÷àäàìæààñ õàìààðíà. Õ¿í  ººðèé㺺 èë¿¿  îéëãîæ òàíüæ áàéæ áóñäûã îéëãîõ ÷àäâàðòàé áîëíî. Èéìýýñ ¿¿ñýýä áàéãàà çºð÷ëèéã õ¿íýýñ ýðæ õàéõ áèø ýõëýýä ººðººñºº îëæ õàð.
Èéìýýñ ÷ ìàíàé àðäûí ìýðãýí ¿ãýíä ”ªºðèéí òîëãîé äýýðõ áóõëûã õàðàõã¿é áàéæ, áóñäûí òîëãîé äýýðõ õÿëãàñûã õàðíà” ãýäýã. Íàìàéã þó çîâîîãîîä áàéíà âý? Áè þóíä ñýòãýë õàíãàëóóí áóñ ÿâäàã âý? ãýäãýý óðüäàà𠺺𺺠ñàéí îéëãîæ,ººðèé㺺 òàíüæ ìýäýõèéã õè÷ýý ¿íýõýýð õýö¿¿ áàéâàë, áè îëíû äóíä áàéõäàà ÿìàð àëäàà ãàðãàäàã âý ãýäãýý õàìãèéí èòãýëòýé äîòíû õ¿ì¿¿ñýýñýý àñóóãààä ¿ç.Òýä òàíä çºâëºíº. “×è õýò ò¿ðãýí çàíòàé ø¿¿, ñýòãýëèéí õººð뺺ñºº áîëæ àñóóäàëä õàíäàæ àëäààíä õ¿ðäýã ø¿¿ ÷ ãýõ þìóó, çàðèìäàà Ẻðºíõèé뺺ä áàéäàã, õ¿íèé ¿ãýýð ¿ã èõ õèéõ þìàà” ãýõ ìýò÷èëýí ººðèéíõºº  äóòàãäàëòàé òàëóóäûã ñàéí ñîíñ.Åð íü ººðèé㺺 òàíèõàä òîäîðõîé õóãàöàà çàðöóóëààä ¿çýýðýé. Áóñäûí õîîðîíäûí õàðèëöààã àæààä ¿ç, îëíû äóíä õàðèëöààíä ãàð÷ áàéãàà òààòàé, òààã¿é áàéäëûã íýã  àæèãëà,áóñäûí àëäààíààñ ñàíàà àâ, ººðººð õýëáýë,áóñäûí çîõèñã¿é ¿éëäëèéã õàðààä ººðºº äàâòàõã¿éã õè÷ýý. Ýíý á¿õýí òàíû õèéæ áóé àíõíû àëõàì.
Òà õàðèëöààíààñ õýçýý ÷ ãàäóóð áàéõã¿é, õàðèí òèéì òîõèîëäîëä õ¿í øèíæýý àëäàíà.  Áèä õîíîãèéí 24 цаãèéí ãóðàâíû íýã ò¿¿íýýñ ÷ èë¿¿ õóâèéã õ¿ðýýëýí áóé õ¿ì¿¿ñòýé, íèéãýìòýé õàðèëöàõàä çàðöóóëäàã. ªã뺺 áîñîîä ãýð á¿ë äîòíû õ¿ì¿¿ñòýéãýý,ãýðýýñ ãàðààä ãóäàìæèíä, àâòîáóñ óíààíä,àæèë äýýðýý... áèäíèé òîéðîíä ìºíõèéí õàðèëöàà. Çà ýíý òºãñãºëã¿é õàðèëöààíä ÷èíü çºð÷èë ¿¿ñíý ø¿¿ äýý. “×è íàìàéã åð îéëãîõã¿é þì, íàäàä òóñàëñàíã¿é, íàìàéã õýö¿¿ áàéäàëòàé áàéõàä ÿàãààä îéëãîõã¿é áàéãàà þì áý, ÷è ìèíèé òºðñºí ºäðèéã ìàðò÷èõàà þó?” Ẻí ãîìäîë, Ẻí òóíèðõàë. Ýíý á¿õíýýñ ãàðàõ ãàðö òàíû óõààëàã îþóíä ÷èíü áèé. Èéìýýñ þóíû ºìíº àëèâààä óõààëàã õàíä, ó÷ðûã íü òóíãàà, äàðàà íü àñóóäàëä òàéâàí çºâ áîäëîãîòîé õàíä. Ýíý áîë òàíû äàðààãèéí àëõàì.
Ñàéõàí õàðèëöààòàé õ¿íòýé ñàíàà áîäëîî çºâ îéëãîëöîæ ÷àääàã õàðèëöàã÷èäòàé áèä ººðèéí ýðõã¿é ñýòãýëýýñýý õàíääàã. Èéì õàðèëöàà óäààí áàñ íàéäâàðòàé áàéäàã. Òàíû õàðèëöàã÷ õý÷íýýí ñàéí áàéëàà, òà ò¿¿í øèã áàéæ ÷àäàõã¿é áîë õàðèëöààíû ¿ë îéëãîëöîëòîé ó÷èðíà. Áóñäûã áàéëäàí äàãóóëæ ÷àäñàí õ¿ì¿¿ñèéí äèéëýíõ íü áóñäûã ñàéí ñîíñäîã áàñ ñàéí ÿðüäàã áàéíà. Íàäàä ýíý ÷àäâàð áàéäàã áèë¿¿ ãýýä ººðººñºº àñóóãààä ¿ç. Ýíý áîë òàíû ººðòºº õàíäàæ áàéãàà áàñ íýã àëõàì.
   Èíãýýä ýðõýì óíøèã÷ òà á¿õýíä áóñàäòàé èë¿¿ ñàéí îéëãîëöîõûí òóëä þóíä àíõààðâàë çîõèõ âý? ãýäãèéã òîâ÷õîí çºâëºå.
   -áóñäûã îéëãîõûí òóëä ýõëýýä õàðèëöàã÷ õ¿íýý òýâ÷ýýðòýé ñîíñîæ ñóðàõ õýðýãòýé, èíãýæ ÷àäâàë òà õàðèëöàã÷èéíõàà ¿çýë áîäîë, ñýòãýëèéã èë¿¿ ìýäýðíý,
   -áóñäàä õàíäàõäàà àìèí õóâèà áîäîõûã õîéø íü òàâüæ, àëèâààã áóñäûí í¿äýýð õàðàí, òýäíèé áàéð ñóóðèíààñ øèéäâýðëýõ ÷àäâàðûã ýçýìø,
   -áóñäàä àíõààðàë õàëàìæ òàâüæ, õ¿íäýòãýë ¿ç¿¿ëæ ñóð,
   -õè÷íýýí ÷óõàë àæèëòàé áàéëàà ÷ áóñäûã õ¿íäýòãýí àæëàà ò¿ð õîéø íü òàâüæ ñîíñîæ ñóð,
   -õàðèëöàã÷òàéãàà í¿¿ð òóëàí õàðöàà ÷èãë¿¿ëæ ÿðüäàã áàé,
   -íàéç íºõºä, ãýð á¿ëèéíõýí, õàìòðàí àæèëëàã÷äûíõàà àìæèëò á¿òýýëèéã äýìæèí òóñàëæ, òýäíèé àìæèëòàíä ÷èí ñýòãýëýýñýý áàÿðëàæ ñóð,
  -ºäºð òóòìûí ¿ã ÿðèàíäàà ººäðºã ñàéí ñàéõàí ðóó òýì¿¿ëñýí ¿ã õýëëýã õýëæ áàé,
   -áóñäàä õ¿íäýòãýëòýé õàíäàæ ÿðèàã íü õ¿ññýí òèéì ¿¿, ààí, çºâ 人 ã.ì. äýìæñýí ¿ãèéã îíîâòîé õýðýãëýæ ñóð, òà ýíý á¿ãäèéã ýçýìøèæ ÷àäâààñ õàðèëöààíä çºð÷èëäºõã¿é áàéõ áîëíî. Àìüäðàë ñàéí ñàéõíààð ä¿¿ðýí. Òàíä àìæèëò õ¿ñúå! Òà çààâàë àìæèëòàíä õ¿ðýõ áîëíî.
  


Àìüäðàëûí ýð÷ õ¿÷èéã þóíààñ àâàõ âý?
                                                    /Ǻâëºìæ/

   Òà àìüäðàëûíõàà àëõàì òóòàìä òîõèîëääîã áýðõøýýë çîâëîíã äààöòàéõàí äààæ ãàð÷ ÷àääàã áàéæ ººðèéí öààøäûí àìüäðàëûí çàìûã çºâ ÷èãë¿¿ëæ æîëîîäîõ áîëíî.
 Àëèâààä àìàðõàí ãóòàð÷ ãóíèäàã, õàëøèð÷ øàíòàðäàã, çîðèã ìóóòàéõàí òóéëáàðã¿é õ¿ì¿¿ñ ñýòãýëèéí ýð÷ õ¿÷ ñóëòàé áàéõ íü îëîíòàà.
Åð íü õ¿í ñýòãýëèéí èõ òýíõýýòýé àìüäðàëä ººäðºã ¿çëýýð õàíäàæ ÷àääàã áàéæ àìüäðàëûí èõ ýð÷ õ¿÷èéã îëæ àâíà.
Õ¿í öàã ÿìàãò ÿìàð íýã ç¿éëèéã õèéæ á¿òýýõ, àìæóóëàõ ãýñýí õ¿ñýë òýì¿¿ëýëòýé áàéæ ò¿¿íäýý õ¿ðýõèéí òºëºº öóöàøã¿é òýìöýæ áàéæ àìæèëòàíä õ¿ðäýã.
Èéì õ¿ì¿¿ñèéí õèéñýí ç¿éë íü á¿òýõã¿é áàéëàà ÷ òýä õýçýý ÷ ãóòàð÷ ãóíèëã¿é õàðèí óëàì õè÷ýýí ç¿òãýäýã.
Àìæèëòàíä õ¿ðñýí ÿìàð ÷ õ¿í õýçýý ÷ àìüäðàëûí ºìíº áºõèéæ áàéãààã¿é. Èéìä õýí ÷ áàé ººðºº ººðèé㺺 ë çºâ æîëîîäîæ,çàëæ, çºâ öýíýæ ñóðàõ íü ç¿éòýé.Ñàíààíä áîäîãäîæ, ñàíàãäàæ áàéãàà ìóó ìóóõàé áîäëûã àëü áîëîõ ººðººñºº çàéëóóëæ ÷àääàã, ãýãýýëýã ñàéí ñàéõàí ðóó òýì¿¿ëñýí ººäðºã ¿çýëòýé áàéõ, ìóóã ò¿ð¿¿ëæ áîäîõîîñîî èë¿¿òýéãýýð ñàéíûã óðãóóëàí, çºâ òàëààñ íü õ¿ëýýæ îéëãîæ àâàõ ñýòãýëèéí òýíõýýòýé áàéõàà𠺺ðèé㺺 æîëîîäîæ ñóðâàë áèä àìüäðàëäàà ñòðåññ áàãàòàé, ýð¿¿ë ñàðóóë óðò óäààí àìüäðàõ áîëíî.
 Ñýòãýë ñàéõàí àðèóí áîë þó õýëñýí, þó õèéñýí òàíü òàíä áàÿð áàÿñàë àâ÷èðäàã áàéíà.
“ªºäðºã ¿çýëòýí àëèâàà õ¿íä õýö¿¿ íºõöºë áàéäàëä çºâõºí áîëîìæèéã íü îëæ õàðäàã, ãóòðàíãè ¿çýëòýí àëèâàà áîëîìæ ãàðàõ áîëãîíä áýðõøýýëèéã íü îëæ õàðäàã”. Ýíý íü òàíûã çºâõºí áîëîìæèéã íü îëæ õàðäàã ººäðºã ¿çýëòýí áàéãààñàé ãýæ õ¿ñ÷ áàéãààä þì ø¿¿.
Õ¿íèé àìüäðàëä õ¿íä õýö¿¿ çîâëîí ãà÷èãäàë òîõèîëäîæ áàéäàã òàâèëàíòàé áèëýý. Ãýõäýý ýíý íü ìºíõ áèø þì.
Íàð áàéíãà íýã ãàçàð òóñäàãã¿éí àäèë, ºíººäºð ñ¿¿äýðòýé áàéõàä áèäíèé ýðãýí òîéðîíä íàð òóñàõ ë áîëíî.
   Á¿òýýë÷ õ¿ì¿¿ñ õèéæ ÷àääàã ãýäýãòýý ¿ðãýëæ èòãýëòýé áàéäàã. Òèéìýýñ ÷ ýõýëñýí àæëûíõàà ¿ð ä¿íã ¿çýõèéí òóëä óëàì äàé÷èí õºäºëìºðëºæ, çîðèã ýðìýëçýë ä¿¿ðýí ÿâäàã.
Èíãýýä áè þóíû òóëä óíøèã÷ òàíä äýýðõ ç¿éë¿¿äèéã ÿðüæ òîî÷èâ ãýâýë, õ¿í åð íü àìüäðàë õºäºëìºðòºº ýð÷ õ¿÷òýé, öîâîî ñýðãýëýí, äàé÷èí òýì¿¿ëýëòýé áàéíà ãýäýã íü òóõàéí õ¿íèé ººðèéí õè÷ýýë, ç¿òãýë ÷àðìàéëòààñ ë õàìààðàõ þì áàéíà ãýñýí ñàíààã ºã÷ áàéãààä þì.
 Èíãýýä õ¿í á¿õýí àìüäðàëäàà ¿ðãýëæ ýð÷ õ¿÷ýýð ä¿¿ðýí ÿâàõûã õ¿ñäýã òóë ò¿¿íä þó íºëººëæ áîëäîã òàëààð òàíèëöóóëúÿ.
-Þóíû ò¿ð¿¿íä òà ãýð á¿ëèéíõýý òàâ òóõòàé îð÷èíã á¿ðä¿¿ëýõýä îíöãîé ñàéí àíõààðäàã áàéãààðàé.
 Ãýð á¿ëèéí ãèø¿¿äèéí õîîðîíäûí ýâòýé íàéðòàé õàðüöàà, áèå áèåíýý õ¿íäëýí äýýäýëäýã ¸ñ, àëèâàà àñóóäëûã ýâýýð çîõèöîæ øèéäâýðëýäýã áàéõ íü õ¿íèéã óëàì ýð÷ õ¿÷òýé ñàéí ñàéõàí àæèëëàæ õºäºëìºðëºõºä íºëººëæ áàéäàã.
Àð ãýðòýý ñàíàà çîâîõ ç¿éëã¿é, áèå áèåíèéõýý àæèë õºäºëìºðèéã
 õ¿íäýòãýí îéëãîæ ýðõýìëýäýã, äýì ºãäºã áàéõàä ñýòãýë ñàíàà òàéâàí óóæóó òà óëàì ýð÷ õ¿÷òýé àæèëëàíà.
-ßìàð ÷ àæëûã óðüä÷èëàí òºëºâëºæ õèéæ áàé, ººðèé㺺 áóñàäòàé õàðüöóóëæ áàé,èíãýñíýýð òà ººðèéíõºº ¿éëäëèéã õÿíàæ ñóðíà.
Öààøäûí õèéæ á¿òýýõ àæèëäàà ÷ óðàì äýì àâäàã áîëíî.
-ªºðòºº àìðàëò ãàðãàäàã áàéõ, äîëîî õîíîãèéí íýã ºäðèéã ººðèéíõºº òààâààð ºíãºð¿¿ë, äóðòàé ç¿éëýý õèéäýã áàé, äîòíû íºõºäòýéãýý óóëç, òåàòðò î÷ ººðèé㺺 ñýðãýý.
Ñàéõàí àìàð÷ ÷àääàã áàéâàë ýð÷ õ¿÷èéã èõýýð õóðèìòëóóëíà.
-Áóñàäòàé ýâòýé íèéöòýé õàðüöàí áóñäûí õ¿íäëýëèéã îëæ àâ÷ ñóð. Ó÷èð íü òàíû õèéæ á¿òýýõ ç¿éëä õàìòûí õºäºëìºð çàéëøã¿é õýðýãòýé. ͺõºä人 òóñàë, òýäíèé  ãàðãàñàí àìæèëòàíä õàìòäàà áàÿðëà.
-ªºðèéíõºº ýð¿¿ë ìýíä, ãîî ñàéõàí, õóâöàñëàëòäàà òîäîðõîé öàã õóãàöàà çàðöóóëæ áàé.
-Øèíèéã ýðýëõèéëæ, øèíý ìýäëýã îëæ àâàõààð áàéíãà òýì¿¿ë.
 ªºðèé㺺 õºãæ¿¿ë, ñóðàëö, áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ë.
-Àæèë àìüäðàëäàà ýð÷ õ¿÷òýé áàéõàä íîéð õàìãààñ ÷óõàë. Ñàéí óíòàæ àìàð, äóòóó íîéðòîé õ¿í àæèëäàà àìæèëò á¿òýýë ãàðãàõ íü õîâîð.
   Çà èíãýýä ýðõýì óíøèã÷ àâõàé òàíä º÷¿¿õýí áîëîâ÷ ººðèéí ñýòãýëýýñýý õàíäàæ õýëýõ ¿ãýý ýíý óäààä ºíäºðëºå.

·         Òà àëèâàà ñàéí ñàéõíû òºëºº ç¿òãýë òýì¿¿ëýëòýé, ººðòºº èòãýëòýé,óðàì çîðèãòîé áàéâààñ èðýýä¿éí çàì òàíü ãýðýë ãýãýý èõòýé áàðòàà ñààä áàãàòàé áàéõ áîëíî.






                   
     Ñòðåññ áèäíèé àìüäðàëä

   Áèä óóðëàæ áóõèìäàõäàà, àéæ öî÷èðäîõäîî, õýí íýãíýýñ õàòóóõàí ¿ã ñîíñîæ ãîìäîõäîî “Áè ñòðåññò îð÷èõëîî” ãýæ ÿðüäàã.
Òýãâýë ñòðåññ ãýæ þóã õýëäýã òàëààð Àíãëèéí ýðäýìòýí Ñåëüå /1936 îíä/ àíàãààõ óõààíû ñîðèë, òóðøèëòóóä õèéæ áàéõäàà “Àëèâàà öî÷ðîëóóä íü õ¿íèé áèå ìàõáîäèä íºëººëæ ò¿¿íä ¿ç¿¿ëýõ õàðèó ¿éëäýë íü õàðèëöàí àäèëã¿é áàéãàà”-ã àæèãëàñàí íü àíõíû íýýëò áîëæýý. Ñòðåññ õýìýýõ íýð òîìú¸î “õ¿÷äýë” ãýñýí óòãàòàé àíãëè ¿ã àæýý.
   Ñýòãýë  ñóäëàà÷èä, õ¿ì¿¿ñèéí 81 õóâü íü 7 õîíîãò íýã óäàà ñòðåññò îðäîã ãýæ ¿çäýã áàéíà. Ñòðåññ íü õ¿íä áàéäàã ç¿éë áîëîâ÷ çóðøèë áîëâîë àþóëòàé. Ñòðåññ íü õ¿í á¿ðò ººðººð èëýðíý, àëü õýð óäààí ¿ðãýëæëýõ íü õóâü õ¿íèé ñýòãýë ç¿éí îíöëîãòîé õîëáîîòîé.
Ýíý íü õ¿íèé çàí àðàíøèí, çîðèëãî-÷èãëýë, õ¿ì¿¿æëýýñ èõ øàëòãààëíà. ¯¿íä õ¿íèé áóñàäòàé õàðèëöàõ õàðèëöàà,õóâèéí ñî¸ë, áîëîâñðîë, àìüäðàëäàà áàðèìòàëäàã çàð÷èì, òºðæ ºñºæ õ¿ì¿¿æñýí ãýð á¿ëèéí õ¿ì¿¿æèë èõýýõýí íºëººòýé. Òàéâàí  õýð¿¿ë ìàðãààíã¿é õàðèëöàí õ¿íäýòãýë, íàíäèí õàéð äýýð òîãòäîã ãýð á¿ëèéí îð÷èíä õ¿ì¿¿æñýí õ¿¿õýä àëèâàà àìüäðàëûí ýëäýâ áýðõøýýëä óõààëàã, áîäîëòîé, çºâ øèéäâýð ãàðãàæ õ¿ëýýæ àâàõ ÷àäâàðòàé áîëäîã. Õàéðàí äóíä ºëãèéä¿¿ëæ ºññºí õ¿¿õýä íèíæèí ñýòãýëòýé áóñäûã õàéðëàäàã õ¿í áîëæ òºëºâøäºã.
Õàðèí ãýð á¿ëèéí õ¿ì¿¿æèë ñóë ¿ð õ¿¿õýääýý àíõààðàë áàãà òàâüäàã, õýð¿¿ë ìàðãààí èõòýé çºð÷èëòýé ãýð á¿ëä õ¿ì¿¿æñýí õ¿¿õýä öî÷ìîã, óóðòàé, àìàðõàí áóõèìääàã áîëæ õ¿ì¿¿æèõ íü îëîíòàà.
Ñòðåññ íü ýåðýã áà ñºðºã ãýæ áàéíà. Ýåðýã ñòðåññ ãýäýã íü àëèâàà áàÿðò ¿éë ÿâäàë áîëîõ,áàÿðòàé ìýäýý ñîíñîõ, àìæèëòàä õ¿ðýõ çýðãèéí ñàéí ñàéõàí òîõèîëäîë á¿ðò õ¿íä ìýäðýãäýæ áàéäàã ñýòãýë ç¿éí ýåðýã íºëººëºë þì.
Ñòðåññ ÿìàãò ìóó áàéäàãã¿é. Ó÷èð íü ñòðåññèéã ¿¿ñãýäýã øàëòãààí áîë ºðñºë人í áàéäàã. Ýíý íü çàðèìäàà õýí íýãíèéã ýð÷ õ¿÷òýé áîëãîæ, àæèëëàõ ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëäýã. 
Ìàíàé  óëñûí åðºíõèéëºã÷ àñàí Í.Áàãàáàíäè ãóàé “Àìæèëò ãàðãàõ íü õàìãèéí ñàéí ºøºº àâàëò ìºí” ãýæ õýëñýí áàéäàã. Òèéìýýñ ñòðåññèéã äàâæ ãàð÷ ÷àääàã õ¿í áîë ìóó ç¿éëýýñ ºøºº àâ÷ ÷àäàæ áàéíà ãýñýí ¿ã.Ñòðåññò îðñîí õ¿í  õàðèí ÷ øàðàíäàà èõ àæëûã àìæóóëñàí  áàéõ íü îëîíòàà. Ñòðåññ íü àæèë òºðºë ÿàãààä áóõèìäàë òºð¿¿ëýõ àñóóäàë áîëîîä áàéãààã îéëãîõ áîëîìæèéã  îëãîíî.  Ñòðåññèéã èíãýæ äàâóó òàë áîëãîæ ÷àääàã õ¿ì¿¿ñ ¿íýõýýð ÷àäâàðëàã õ¿ì¿¿ñ.
Õàðèí äààðàõ, ºëñºõ, ñýòãýëèéí äàðàìòàíä îðîõ,ºâäºæ çîâîõ,àéæ ýìýýõ ãýõ ìýò õîð õºíººëòýé öî÷èðëóóäûí óëìààñ õ¿íèé áèåä ¿¿ñýæ áàéãàà ôèçèîëîãèéí óðâàë íü ñºðºã ñòðåññ áîëíî. 
Ñòðåññèéã ¿¿ñãýæ áàéãàà ç¿éëèéã “ñòðåññîð” ãýäýã. ¯¿íèéã “ñýòãýëèéí äàðàìò”, “ñýòãýëèéí õÿìðàë” ÷ ãýæ õýëäýã. Ñòðåññã¿é àìüäðàõàä íààíàäàæ áóñàäòàé çîõèñòîé õàðèëöààòàé áàéæ ñóðàõ õýðýãòýé. ßìàð ÷ õ¿íä çºâ, ñýòãýëýýñýý õàíääàã, ãýð á¿ë îéð äîòíûõîî õ¿ì¿¿ñèéã ýðõýìëýí äýýäýëäýã, ñýòãýë ñàíààãààð áàéíãà äýìæèí òóñàëæ ÷àääàã áàéâàë áèä ñºðºã ñòðåññýýñ ººðñäèé㺺 ñýðãèéëæ ÷àäíà.
Ñòðåññèéã ¿¿ñãýäýã øàëòãààí ìàø îëîí. ¯¿íä:
·       Õóðèì íàéð õèéõ, ãýð á¿ë áîëîõ,
·       Øèíý õ¿í ìýíäëýõ,
·       Ñóðãóóëü òºãñºõ,
·       Áàéãàëü öàã óóðûí ãàìøèã,
·       Ýêîëîãèéí ñ¿éðýë,
·       Òýòãýâýðò ãàðàõ,
·       Ñàíõ¿¿ãèéí õÿìðàëä îðîõ,
·       Õàãàöàë,
·       Àâààð îñîë,
·       Õ¿÷èðõèéëýë,
·       Õ¿÷èí,
·       Ýð¿¿ ø¿¿ëò,
·       Ãýð á¿ë ñàëàëò çýðýã ñýòãýë ç¿éí õóâüä õ¿íä èõýýõýí öî÷ðîë ¿¿ñãýäýã õ¿÷èí ç¿éëñ îðíî.
ÀÍÓ-ûí ýì÷ Ò.Õîëìñ, Ð.Ðåéõ íàð àìüäðàëä òîõèîëääîã ñòðåññ¿¿ä õ¿íèé áèå îðãàíèçìûã ºâ÷ë¿¿ëæ ãýìòýýäýã ãýæ ä¿ãíýæýý. Ýíý íü  îëîí øèíæ¿¿äýýð èëýðäýã áºãººä, ¿¿íýýñ çàðèìûã íü äóðäàõàä:
·       Öóñíû äàðàëò èõñýõ,
·       ßäàðãààíä îðîõ,
·       Õ¿¿õýí õàðàà ºðãºñºõ,
·       Õîîëíû äóðøèë áàãàñàõ,
·       Áóë÷èí ÷àíãàðàõ, õºøèõ,
·       Íîéðã¿éäýõ,õàð äàðàõ,
·       Ç¿ðõ ºâääºã áîëîõ,
·       Ñàëãàíàí ÷è÷ðýõ,
·       Áèå õàëóóí ýñâýë õ¿éòýí îðãèõ çýðãèéí îëîí øèíæòýé ÿâàãääàã.
Ñòðåññò õýò èõ àâòñàí õ¿í íèéãýìä ººðèé㺺 æîëîîäîæ àâ÷ ÿâàõ áàéäàë íü ñóëàð÷ áîëçîøã¿é.
Áàéíãûí ñýòãýë ñàíàà ò¿ãø¿¿ð çîâèóðòàé, ýíý íü óäààí õàäãàëàãäàæ áàéõ íü àìüäðàëûí õýâ ìàÿã ººð÷ëºãäºõºä  õ¿ðãýæ áîëíî. Èíãýñíýýð, àëèâàà õèéæ áóé ç¿éë íü çîõèîí áàéãóóëàëòã¿é áîëæ,àæèë, ñóðãóóëèà òàñëàõ, îðõèõ, àæëààñàà òààøààë àâàõàà áîëèõ, àæëàà îëîí äàõèí ñîëèõ,áóñäûí õàðààò áîëîõ,áóñäààñ çàéãàà áàðüæ õºíäèéðºõ,çîæãèðîõ,ººðòºº èòãýëã¿é áîëîõ,àðõèíä îðîõ, áèåý ¿íýëýõ çýðãèéí çîõèñã¿é ¿éëäýëä õ¿ðãýæ áîëçîøã¿é þì.
Èéì áàéäàëä îðñîí õ¿í ìºíõèéí ñýòãýëèéí ò¿ãø¿¿ðòýé, ãóíüæ ãóòðàõäàà àìàðõàí, óóðëàæ áóõèìäàõäàà ò¿ðãýí áîëæ òýð ñàéõàí “ýåðýã” ñòðåññ ãýäýã íü áàðàã òîõèîëäîõã¿é øàõàì, ñàéí ñàéõíààñ ìýäðýìæ àâàõ íü ñóë áîëîõ òàëòàé. Èíãýñíýýð òóõàéí õ¿íèé çîðèã ýðìýëçýë,õ¿ñýë ñîíèðõîë, èäýâõ ñàíàà÷ëàãà áóóðíà. Óäààí ñýòãýíý, õýëæ ÿðèõ íü íàìäóó,öººí ¿ãýýð ÿðèíà. Àñóóñàí àñóóëòàíä “òèéì”, “¿ã¿é” ãýæ õàðèóëíà. ªíãºðñºí, îäîî, èðýýä¿éí òóõàé ãóòðàíãè ¿çýëòýé áîëäîã. Óðüä ºìíº íü áàÿð áàÿñãàëàí àâ÷èðäàã ç¿éëýýñýý ñýòãýëèéí òààøààë àâàõàà áîëèíî.ªºðèé㺺 õàìãèéí àçã¿é õ¿í ìýòýýð ¿íýëæ óëìààð àìèà õîðëîõ îðîëäëîãî õèéõ, òýð áàéòóãàé àìèà õîðëîõîä ÷ õ¿ðãýæ áîëíî.
Õ¿íèé àìüäðàëä òîõèîëääîã îëîí ¿éë ÿâäëóóäààñ  õàìãèéí èõýýð ñòðåññò îðóóëäàã íºëººëë¿¿äèéã õóâèàð àâ÷ ¿çâýë,
·       Ýõíýð, íºõðèéí ¿õýë 100%,
·       Ãýð á¿ë ñàëàëò 73%,
·       Øîðîíä õîðèãäîõ 63%,
·       Ãýð á¿ëèéí áóñàä ãèø¿¿äèéí ¿õýë 63 %,
·       Ãýìòýë áà ºâ÷èí 53%,
·       Àæëààñ õàëàãäàõ 47%,
·       Òýòãýâýðò ãàðàõ 45%, çýðýã íü õàìãèéí èõ õ¿÷òýé íºëººëäºã áàéíà.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                
   Óõààíò õ¿í á¿ð àìüäðàëä õàéðòàé. Óðò óäààí, ýð¿¿ë ñàðóóë, ñàéí ñàéõàí àìüäðàëûã õ¿ñäýãã¿é  õ¿í áàéõã¿é. Áèä äàíäàà ÷ ñòðåññò àâòààä áàéõûí øààðäëàãàã¿é. Áèäýíä ãàðö îëäîíî. Ãàãöõ¿¿ ýíý ãàðöàíä õ¿ðãýõ ÷àäâàðûã ë õ¿í á¿ð ýçýìøèæ ñóðààñàé. Ñýòãýëèéí õººð뺺ð àëèâààä ÿàð÷ õàíäàëã¿é, õºíãºí ãîîìîé áàéäëûã òýâ÷äýã, óõààð÷ îéëãîäîã, óõààíäàà òóíãààí áîäîæ áàéæ òóëãàð÷ áóé àñóóäëûã øèéäâýðëýäýã áàéâààñ áèä ÿìàð ÷ áýðõøýýëèéã äàâæ ãàðàõ áîëíî. 
Ñýòãýëèéí õºäºë㺺í, áóõèìäëààñ áîëæ ýð¿¿ë ìýíä ìóóääàã íü èõýíõäýý ñýòãýë ñàíààíû áàéäëààñ ¿¿äýëòýé.
Õýò èõ èíýýæ õºãæèõ íü ç¿ðõýíä, áàéíãà óóð óöààðòàé áàéõ íü ýëãýíä, õýò èõ ñàíààøðàõ íü öºñºíä, èõ óéòãàðëàõ óóøãèíä, àéõ íü Ẻðºíä õàëãààòàé áàéäàã áàéíà.
   Ñòðåññò îðñîí õ¿íèé Ẻðíººñ êîðòèçîë ãýã÷ äààâàð ÿëãàðäàã íü ýð¿¿ë ìýíäýä ñºð㺺ð íºëººëäºã áàéíà. ¯¿íýýñ áîëæ áèå ìàõáîäèéí äàðõëàà áóóð÷ ºâ÷ëºìòãèé áîëæ, ò¿¿í÷ëýí ÿñíû ñèéðýãæèëò ÷ ¿¿ñäýã áàéíà. ̺í áàéíãûí ñòðåññò ºðòäºã õ¿íèé òîëãîé ºâäºìòãèé áîëæ “ìèãðåíü” ãýã÷ òîëãîéí ºâ÷òýé áîëäîã.
Èéìä áèäíèé áèå ñýòãýëèéã ààæèì ààæìààð õºíººæ áàéãàà ñòðåññýýñ ººðñäèé㺺 õàìãààëæ, “óõààíòàéõàí àìüäàðöãààÿ”, ñòðåññýýñ àíãèæèðúÿ. Ýíý áîë òèéì õýö¿¿ ç¿éë áèø.
Äàðààõ ýíãèéí ìºðò뺺 àìèí ÷óõàë ç¿éëñèéã àìüäðàëäàà ìºðäëºã áîëãîæ ÷àäâàë ë òà ñòðåññýýñ àíãèä áàéõ áîëíî.
·       Õóâèéí çîõèîí áàéãóóëàëòàà ñàéæðóóëúÿ,
·       Õèéõ ¸ñòîé ç¿éëýý öàã õóãàöààíä íü õèéæ ñóðúÿ,
·       ̺í㺠ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäëàà çºâ õóâààðèëæ ñóðúÿ,
·       Àæèë àìðàëòàà çîõèöóóëæ, àìðàõ öàã ãàðãàæ ñóðúÿ,
·       Îð÷èí òîéðíû ç¿éëñýý ýìõ öýãöòýé áàéëãàÿ,
·       ªºðèéíõºº çàí àâèðûã õÿíàæ ñóðúÿ,
·       ªºðèé㺺 õ¿íäýëäýã, óðàìøóóëäàã áàéÿ,
·       ªäºð á¿ðèéã èíýýõ ç¿éëòýé, õîøèãíîõ ÷àäâàðòàé áàéÿ,
·       Õàéðòàé õ¿íäýý õàéðòàé ãýäãýý õýëæ ñóðúÿ,
·       Ǻâ õîîëëî¸,
·       Ç¿é áóñ ãóéëòàíä “¿ã¿é” ãýæ õýëæ ñóðúÿ,
·       Ñïîðòîîð õè÷ýýëëýå

Õ¿íèé ýð¿¿ë ìýíä õàìãààñ ýðõýì ¿íýò ç¿éë áºãººä ãàíö îëäîõ àìüäðàëàà àç æàðãàëòàé ýðãýýä õàðàìñàõ ç¿éëã¿éãýýð ºíãºð¿¿ëúå ãýâýë ñòðåññ áàãàòàé àìüäàðöãààÿ.
 
Àìüäðàëûíõàà õàíèéã õýðõýí çºâ ñîíãîõ   
                                                       âý?
   Àìüäðàëûíõàà õàíèéã ñîíãîíî ãýäýã àìàðõàí àñóóäàë áèø ýý. Áèä àìüäðàëäàà ñîíãîñîí ãàíöõàí òýð ë õ¿íòýé ýíý õîðâîîãèéí æàðãàë çîâëîí, áýðõøýýë ç¿äðýëèéã õàìòäàà äàâàí òóóëæ íýãíýý õàçàéõàä íü òóëæ, õàëüòðàõàä íü ò¿øèí íýãýí àìüäðàëûã õàìòäàà òóóëæ ¿äýõ ó÷ðààñ ýíý ñîíãîëòûã çºâ àëäàëã¿é, ýðãýýä õàðàìñàëã¿éãýýð ýõëýõ õýðýãòýé. Òýãýõýýð õàíü ãýæ õýí áý? ÿìàð àìèí ÷óõàë õ¿í áý? Õàíü ãýæ íýãýí áèåíèé òàë, ýíý íàñíû ºìºã ò¿øèã õýçýý ÿìàãò ººðòºº èòãýäãèéí àäèë ò¿¿íä èòãýæ íàéäàæ áîëîõ ýðõýì õ¿í. “Ñàéí øóâóó ìîäîî øèëæ ñóóíà.Ñàéí õ¿ì¿¿í õ¿íýý îëæ õàíèëíà” ãýäýã õóó÷íû ¿ã ñóðãàìæòàé. Õ¿íýý îëæ õàíèëàõ íü ýíý ÿâàà íàñíû ýíýãøèí èæèëäýõ ýðõýì ¿éëñèéí îðãèë áèëýý. Íýãýí áèåíèé íºõºð, íèìãýí õóâöàñíû íºìºð áîëîõ õ¿íýý òàíüæ îëîõ íü çàëóó õ¿í á¿ðèéí õóâüä àìüäðàëäàà õèéõ çºâ ñîíãîëò ÿàõ àðãàã¿é ìºí. “ͺõðèéí ñàéíààð õ¿í ººäºëæ,íóóðûí ñàéíààð çàãàñ æàðãàæ ÿâäàã” ó÷ðààñ àìüäðàë ãýã÷ ýíý æîëîîäëîãîã¿é äàëàéä õºë àëäàëã¿éãýýð àìüäàð÷ ÷àäâàë íýãýí õ¿í áîëæ òºðñíèé ãàâúÿà áèëýý.
   Õ¿íèé àìüäðàëûí ò¿¿õ ººð ººð áàéäàã, çàðèì õ¿ì¿¿ñ áàãà çàëóóäàà õàíèëñàí õîñóóä îí óäààí æèë õàìòäàà àìüäàð÷, áèå áèåíäýý óóñ÷ èë¿¿ îéëãîëöîæ àìüäàðäàã ãýæ ¿çäýã áîë çàðèì íü ººðºº õ¿¿õýä áàéæ ýöýã ýõ áîë÷èõ þì ãýæ õýëýõ íü ÷ áèé. Õîæèì õàíü èæèëòýéãýý ó÷ðààä íàñàí òóðøäàà ñàéí ñàéõàí àìüäàðñàí õîñóóä ÷ îëîí. Ýíý á¿õýí õàíèëñàí õîñóóäûí õîîðîíäûí õàðèëöàí õ¿íäýòãýë, áèå áèåíýý îéëãîõ ÷àäâàð, óóæóó óó÷ ñýòãýë, àëèâààä çºâ áîäîëòîé õàíäàõààñ èõýýõýí øàëòãààëíà.
   Àìüäðàëäàà àëäàõã¿éãýýð õàíèà çºâ ñîíãîõ íü çàëóó õ¿í á¿ðèéí õ¿ñýë. Õ¿í õ¿íýý òàíèõ, ñîíãîõîä õàøèð õàíäàõ íü ç¿éí õýðýã. “Ýöýã ýõýý õàéðëàäàãã¿é õ¿í áóñäûã õàéðëàæ ÷àääàãã¿é” ãýñýí ¿ã áàéäàã.
Õ¿íèéã òàíüæ ìýäýõã¿éãýýð ÿàðàí ãýðëýñíýýñ çàðèì çàëóó ãýð á¿ë àëõàì òóòàìäàà õ¿íä áàéäàëä îðæ øèéäýæ áîëîõã¿é  õàð õýð¿¿ë ãàðäàã. Ýíý áîë õàéð äóðëàëã¿éãýýñ áîëñîí õýðýã ãýäãèéã ñàéòàð áîäîæ, ¿ðãýëæ ñàíàæ ÿâàõàä àìüäðàëä òóñòàé.
Ìºí “Óðüäààð òýð õ¿í áóñàäòàé õýðõýí íºõºðëºæ áàéãààã íü ìýäýæ àâñíû äàðàà ÷è ò¿¿íòýé íºõºð뺔 ãýñýí ¿ã ÷ áèé. ªºíòºãëºæ õàðñàí õ¿íä ºº ñýâã¿é õ¿í ãýæ ¿ã¿é. “ªºëºõ ìóó òàëûã íü ñîíæèõîîñ ºìíº ººäòýé ñàéí òàëûã íü îëæ õàðäàã áàé” ãýæ ÿðüäàã. Äóðëàñàí õ¿í ºº îëæ õàðäàãã¿é íü ¿íýí. Õàéðëàæ äóðëàñàí õ¿ì¿¿ñ çºâõºí í¿äýýðýý áóñ ç¿ðõýýðýý õàðäàã ãýñýí. Áàñ õàéðëàõ ãýã÷ áèå áèåíýý ýåëäýã 纺ëíººð õàðàõûí õàìò õî¸óë íýãýí ç¿ãò õàðàõûã õýëíý.
   Õàíèëàí ñóóæ õîðâîîä àæ òºðºõºä çºâõºí õàéð ñýòãýë áàãàäíà.
Õàìòðàí àæ òºðºõ ãýð á¿ëèéí àç æàðãàëûí ò¿ëõ¿¿ð ¿íýí÷ ¿åðõýë íºõºðëºëä áàéíà.  Èíãýõëýýð õàíèà ñîíãîíî ãýäýã ìààíü èòãýëò ñàéí íºõðèéã îëæ àâíà ãýñýí ¿ã. Îð÷èí ¿åèéí íýãýí äóóíä:
                                “Ñàéõíûã òàíü õàðàíãóóòàà äóðëàñàí þì
                                 Ñýòãýëèéã òàíü òàíèíãóóòàà èòãýñýí þì” ãýæ äóóëäàã. Èâýýë æèëòýé õ¿íýý ñîíãîâîë ºëçèéòýé.
“Çàÿàíû õàíü çàì äýýð ãýäýã” çààâàë ñàéí õàíü ýðæ õàéõäàà ãîë áèø. Õ¿íýý çºâ òàíüæ îéëãîõ íü ÷óõàë. Ñýòãýëä íèéöòýé áàéãàà õ¿íèé ¿éë õºäëºë õèéæ á¿òýýæ áóé ç¿éë, ÿðèàíû ºí㺠àÿñ áóñäûã õ¿íäëýí äýýäýëäýã áàéäàë í¿äýíä èëò áàéäàã. Õàìãèéí ãîë íü õàìòäàà áàéõàä ñýòãýë òàéâàí áàéæ ÷àääàã òèéì ë õ¿íýý ñîíãîõ íü ç¿éòýé.
   Áóñäûí ýä õºðºí㺠õàðæ ñóóñàí àìüäðàë áàò áºõ áàéõ íü õîâîð.Èéì àìüäðàë èõýíõäýý ìàòåðèàëëàã òàë äýýð òîãòäîã òóë ààæèìäàà ñîíèðõîë áóóðäàã. ªºðèéí ãàðààðàà àìüäðàëàà áîñãîõîîñ èë¿¿ àìòòàé àìüäðàë ãýæ ¿ã¿é.
Ãýð á¿ë áîëîõîä õóâü õ¿í á¿ð áýëòãýëòýé áàéõ õýðýãòýé. Àìüäðàëàà óõààëãààð çàëàõàä çîõèõ ìýäëýã áîëîâñðîë, ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ çàéëøã¿é õýðýã áîëíî. Çàëóó õ¿í àæèë, ìýðãýæèë ýçýìøèí íèéãýìä áàéð ñóóðü ýçëýëã¿é, ýäèéí çàñãèéí õóâüä áèåý äààëã¿é ýðò ãýðëýí ¿ð õ¿¿õýäòýé áîëîõ íü ýöýã ýõäýý äàðàìòòàé, ººðñºä人 ÷ òºâºã óäíà.Íýðò ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ Â.À.Ñóõîìëèíñêèé “Ýöýã áîëîõîä àìàðõàí ÷, ýöýã áàéõàä õýö¿¿” ãýæ õýëñýí áàéäàã. Ãýâ÷ èðýýä¿éí õàíèà ñîíãîîä ¿åðõýæ íºõºðëºëã¿é ÿàõàâ.
Ãýð á¿ëèéí àç æàðãàëä ÿã îíîîñîí áýëýí æîð áàéõã¿é áîëîâ÷ íàñàí ¿¿ðäèéí æóðàì ñàõèæ íàéðòàé ñàéõàí õàíèëàí ñóóõûí àì º÷èã, àíäãàé òàíãàðãàà ºðãºí õî¸óë àéë ãýðýý àðèóí òóíãàëàã, àæèëñàã õºäºëìºð÷ áàéëãàõûí òºëºº õàìòðàí ç¿òãýõ íü ãîë çîðèëãî ìºí.
   Àìüäðàëûã óéòãàð çîâëîíã¿éãýýð, ãàéõàëòàé ñàéõíààð çîõèîæ áîëíî. ¯¿íä õàìãèéí ãîë òóëãóóð áîë èòãýë, òýð òóñìàà õàðèëöàí èòãýëöýë. Èòãýë ä¿¿ðýí àìüäðàõàõä þóã ÷ äàâàí òóóëíà. Áóñäàä èòãýäýãã¿é õ¿í õàðäàìòãàé áàéäàã.”Õàðäàìòãàé õ¿ì¿¿ñ æèæèãõýí ç¿éëèéã òîì, îäîé÷óóäûã àâàðãà õ¿ì¿¿ñ, òààìàãëàëûã ¿íýí áîëãîæ õóâèðãàäàã òèéì ãàæ äóðàí àâàéãààð öàã ¿ðãýëæ äóðàíäàæ ñóóäàã”. Íýãýí óõààíòàí “Õàðäàëò ãýäýã áîë åð人 îìîã áàðäàìûí òýíýã õ¿¿õýä, ýñõ¿ë óõààíã¿é õ¿íèé ºâ÷èí þì” õýìýýí òîäîðõîéëæýý.
Àìüäðàë õàéð äýýð òîãòäîãèéí àäèë áàñ èòãýë äýýð òîãòîíî. “Õàéðòàé áîë õàðòàé” ãýæ ÿðüäàã áîëîâ÷ ìºíõèéí õàðäàëò ñýðäýëò ÿâààíäàà àìüäðàëä ñýâ ñóóëãàíà,á¿ð öààøëààä õ¿íèéã ñýòãýöèéí ººð÷ëºëòòýé ÷ áîëãîæ áîëçîøã¿é.
Èòãýë àëäàõ íü ä¿ðýëçýí áàäàð÷ áàéñàí ñýòãýëèéí õàëóóí ãàë ðóó õ¿éòýí óñ, íîéòîí ýëñ öàöàõòàé àäèë.
Õàìãèéí îéð äîòíû õ¿íäýý õàìãààñ èë¿¿ èòãýõ íü õàìààã¿é óõààëàã çàí ãýäãèéã ìýäýæ àâ.
“Óã ñàéòûã õàðæ óðàãëà” ãýñýí ºâºã äýýäñýýñ óëàìæèëæ èðñýí ìýðãýí áºãººä óõààðàë ñóðãàìæòàé ¿ã áàéäàã. Óõààíò äýýäýñ ìààíü “ñ¿õ àâàõ õ¿í îíãèé íü õàðäàã, õ¿í àâàõ õ¿í óäìûã íü õàðäàã” ãýæ óãèéã íü óäìààð íü õººæ, óëòàé ñóäëàí óðàã áàðèëäàæ èðæýý. Ìàø ýíãèéíýýð õýëáýë, çºâ çàì ìºðòýé ÿâæ èðñýí õ¿íèé óäàì óãñààòàé óðàãëà ãýñýí ¿ã.
Ãýðëýíý ãýäýã áîë ººðèéí ýðõèéã õî¸ð äàõèí áàãàñãàæ, ¿¿ðãèéã õî¸ð äàõèí èõýñãýíý ãýñýí ¿ã. Îîíûí õî¸ð ýâýð øèã èæèëäýí õîðâîîã òóóëàõäàà õî¸ð äàõèí íýìýãäýõ ¿¿ðãýý õîòîéëã¿é ¿¿ð÷ õîðâîîãèéí ñàéõíûã õàìòäàà ýäýëöãýý çàëóóñ ìèíü.
   Ýðõýì çàëóó÷óóääàà ãýð á¿ëèéí áàðèìòëàõ äîëîîí ä¿ðìèéã ÷àíäëàí ñàõèõûã ñàíóóëúÿ.
1.    Á¿¿ ¿ãëýæ áàé,
2.    Õàíü èæëýý äàõèí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ãýæ á¿¿ îðîëä,
3.    Á¿¿ ø¿¿ìæèë,
4.    Õàíèéí ñàéí ñàéõàí òàëûã ìàãòàæ ¿íýí ñýòãýëýýñýý õàíä,
5.    Áèå áèåäýý õàëàìæ àíõààðàë òàâü,
6.    Ýåëäýã 纺ëºí õàðüö,
7.    Ýð ýìèéí õàðèëöààíû òàëààð õàìòäàà íîì çîõèîë óíø.
Àìüäðàëûí çàì ÿìàð ÷ áàéëàà ãýñýí õ¿íèé ñàéíûã ò¿øèí, óëñ àìüòíû ºìíº è÷èõã¿éãýýð àìüäàðíà ãýäýã þó þóíààñ èë¿¿ ÷óõàë.
Çàëóó àíä ìèíü, õàíèëàõ õàíèà õàìãààñ äýýäëýí õ¿íäýòãýæ ÿâààðàé.

                Ãýð á¿ë þóíààñ áîëæ ñàëäàã âý?
  Ãýð á¿ëèéí àìüäðàë ÿàãààä õýâðýã áîëîîä áàéíà âý? Ãýð á¿ë ÿàãààä ñàëäàã âý? ãýäýã àñóóëòàíä õàðèóëò àâàõûí òóëä 25-48 íàñíûõíû äóíä ñóäàëãàà ÿâóóëæ ¿çýâ. Ãýð á¿ë ñàëàëòûí øàëòãààíûã îëîí ÿíçààð òàéëáàðëàæ áàéíà. Ýäãýýð øàëòãààíóóäûã äóðäàõàä:
·       Àðõèäàëò
Ãýð á¿ë ñàëàëòûí ãîë øàëòãààí íü  àðõèäàëòààñ áîëäîã ãýæ õàìãèéí îëîí õ¿í õàðèóëò ºãñºí áàéíà. Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí õýí íýã íü àðõè òîãòìîë õýðýãëýäýã áîë ìýäýýæ òýð ãýð á¿ëä çºð÷èë ìàðãààí òàñðàõã¿é.  Ñýòãýë ñàíààíû òàéâàí  áàéäàë àëäàãäàõàä õýí ÷ óäààí òýâ÷èõã¿é íü ìýäýýæ. Àðõèäàëòààñ ñàíõ¿¿ãèéí áýðõøýýëòýé áàéíãà òóëãàðíà, àìüäðàë äîðîéòîæ àð ãýðýý òýæýýõýä áýðõøýýë ¿¿ñíý. Èíãýýä ë òýâ÷ýýð áàðàãäàíà ø¿¿ äýý.
·       Õîë ãàçàð óäààí õóãàöààãààð òóñäàà àìüäàðñíààñ áîëæ  ñàëàëò áèé áîëäîã áàéíà.
ªíºº ¿åä ìàíàéõàí àìüäðàë àõóéãàà ñàéæðóóëàõààð ýñâýë ìýäëýã áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ëýõýýð ãàäààä îðíûã çîðèõ íü èõýñ÷ýý. Áèå áèåäýý òîäîðõîé õóãàöààãààð õ¿ëýýöòýé òýâ÷ýýðòýé ¿íýí÷ áàéäàã ÷ óäààí õóãàöààíû òóðø õî¸ð áèåíýýñýý àëñàä áàéõ íü õîñóóäûã õºíäèéðºõºä õ¿ðãýäýã áàéíà. Òóõàéëáàë, Ñîëîíãîñò ìàíàé çàëóó÷óóä æèë á¿ð õýäýí çóó, ìÿíãààðàà õºëñíèé àæèë õèéõýýð çîðüäîã áîëñîí. Ýäãýýð ãýð á¿ëèéí 10 õîñ òóòìûí 7 –ãèéíõ íü ãýð á¿ë öóöëàãäàæ áàéíà ãýñýí ñòàòèñòèê ìýäýý ãàð÷ýý. Óäààí õóãàöààãààð õîë ãàçàð àìüäðàõàä, õ¿í òóõàéí îð÷èíäîî ààæèì äàñàí çîõèöäîã  áºãººä óãààñ õ¿í ãýäýã àìüòàí õîñîîð àìüäðàõ òàâèëàíòàéãààñ øèíý õàðèëöàà õîëáîî ¿¿ñãýäýã áàéíà.
·       Çàí õàðüöàà,¿çýë áîäîë òààðàõã¿éãýýñ
Õ¿í á¿ðèéí çàí àâèð ààø àðàíøèí, õ¿ñýë ñîíèðõîë,ãýð á¿ëèéí îð÷èí õ¿ì¿¿æèë ººð ººð áàéäàã. Èéìä õî¸ð ººð îð÷íîîñ íèéëñýí õ¿ì¿¿ñò çºð÷èë, ìàðãààí ¿ë îéëãîëöîë áèé áîëîõ òàëòàé. ¯¿íä áàñ áîëîâñðîëûí ÿëãàà ÷ íºëººëíº. Õîîðîíäûí ÿðèàíä ñàíàë áîäîë òààðàõã¿é, ñýòãýëä íèéöýõã¿é, àëèâàà ç¿éëèéã õ¿ëýýæ àâ÷ òóñãàæ îéëãîæ, õàíäàæ áàéãàà áàéäàë òîõèðîõã¿éãýýñ  ñýòãýë õºðºõ íü áèé.



·       Ñåêñèéí òààðàìæã¿é õàðèëöààíààñ
Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí ñåêñèéí õàðèëöààíä ÿàãààä ººð÷ëºëò ãàðäàã âý?  
Íýãýí õýâèéí àìüäðàëààñ, àæëûí à÷ààëàë èõòýé ÿäàðñíààñ, áàéíãûí õýð¿¿ë ìàðãààíààñ, áèå áèåíýý ãîìäîîñíîîñ, õàðèëöàí èòãýõ èòãýë àëäàðñíààñ, ñåêñèéí ãàæ çóðøèë, äîí ãýýä òîî÷îîä áàéâàë áàðàãäàõã¿é áîëîâ óó.  Õàìãèéí ÷óõàë íü  õàðèëöàí îéëãîëöîë, õ¿íäýòãýë, áèå áèåíýý óó÷ëàõ,  îéëãîõ óóæóó óõààí ÷óõàë.

·       Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæ
Õ¿í á¿ð õàíãàëóóí ñàéõàí àìüäðàëûã õ¿ñäýã. Çàðèì òîõèîëäîëä çàëóó á¿ñã¿é÷¿¿äèéí ÿðèàíààñ ìºíãºòýé, îðîí ñóóöòàé, ìàøèíòàé, òîì àëáàí òóøààëûí õ¿íòýé ë ñóóæ áàéâàë áîëëîî ãýæ ¿çýõ ÿâäàë ÷ áàéäàã. Èíãýæ  õàéð ñýòãýëýý îðõèãäóóëæ õàíèëñíààñ õîæèì õàðàìñààä ÷ áàðäàãã¿é. Áóñäûí ýä õºðºí㺠õàðæ ñóóñàí àìüäðàë áàò áºõ áàéäàãã¿é áºãººä  áóñäûí õàðààò áîëæ ººðèéí ýðõ ìýäëýý àëäàíà. ¯ë õ¿íäýòãýë äîðîìæëîë àìñàíà, ó÷èð íü õàéð ñýòãýëýý ýä õºðºí㺺ð õóäàëäààä àâ÷èõñàí ó÷èð ñýòãýë ñàíààíû òààøààëûã àìñàæ ÷àäàõã¿é.  
Ñàéõàí àìüäðàëûã õàìòäàà õè÷ýýí ç¿òãýæ õºäºëìºðëºæ áàéæ ë áèé áîëãîíî ø¿¿ äýý.
·       Õýò ýðò ãýðëýñíýýñ
Àìüäðàë çîõèîõ áýëòãýëã¿é, çàí áàéäëûí õóâüä òîãòâîðã¿é, á¿ðýí òºëºâøººã¿é, àõóé àìüäðàëàà àâààä ÿâàõàä çàéëøã¿é õýðýãòýé ìýäëýã áîëîâñðîë äóòñàíààñ áàñ ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ ìóóòàéãààñ áîëæ ýðò ÿàðàí  ãýðëýñýí õîñóóäûí àìüäðàëä áàéíãà áýðõøýýëòýé  àñóóäàë òóëãàðíà. Ñàÿõàí íýã îþóòàí ýìýãòýé òºðñºí ¿ðýý ãóäàìæèíä õîã ìýò õàÿæýý. ¯¿íèé øàëòãààí ãýâýë, õ¿¿õäèéí ýöýã íü ººðèéí õ¿¿õýä ãýæ õ¿ëýýí çºâøººðººã¿é, çàëóó ýõ õ¿¿õäýý òýæýýõ ÷àäâàðã¿éãýýñ áîëñîí áàéõ þì.  Èéìä çàëóó õ¿ì¿¿ñ íàñàí òóðøèéíõàà àìüäðàëûã çîõèîõîä óõààëàã óë ñóóðüòàé õàíäààñàé ãýæ õ¿ñýõ áàéíà.
·       Õ¿¿õýä òºð¿¿ëäýãã¿éãýýñ
Ñóäàëãààíä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñ ýíý àñóóäëûã õàìãèéí ñ¿¿ëèéí áàéðàíä òàâüæýý. ¯íýõýýð õîñóóä áèå áèåäýý õàéðòàé áîë ýíý àñóóäëûã óõààëãààð çîõèöóóëæ áîëíî. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäëààñ, öóñíû á¿ëýã òîõèðîîã¿éãýýñ  ãýýä îëîí øàëòãààí áàéäàã. Èõýíõ õîñóóä ýíý àñóóäëûã çºâººð øèéäâýðëýæ ÷àääàã. Îëîí æèë ¿ðèéí çóëàé ¿íýðòýýã¿é ÷ õèæýýë íàñàíäàà õîæèì ¿ð õ¿¿õýäòýé áîëñîí òîõèîëäîë ÷ áèé. Õ¿¿õýä òºðºõã¿é îëîí æèë áîëñîí çàðèì ãýð á¿ë ¿ð õ¿¿õýä áóñäààñ ºðãºæ àâàõàä ä¿¿ äàãóóëäàã ÷ òàëòàé.


  
                      
                Ãýð á¿ë þóíààñ áîëæ ñàëäàã âý?
  Ãýð á¿ëèéí àìüäðàë ÿàãààä õýâðýã áîëîîä áàéíà âý? Ãýð á¿ë ÿàãààä ñàëäàã âý? ãýäýã àñóóëòàíä õàðèóëò àâàõûí òóëä 25-48 íàñíûõíû äóíä ñóäàëãàà ÿâóóëæ ¿çýâ. Ãýð á¿ë ñàëàëòûí øàëòãààíûã îëîí ÿíçààð òàéëáàðëàæ áàéíà. Ýäãýýð øàëòãààíóóäûã äóðäàõàä:
·       Àðõèäàëò
Ãýð á¿ë ñàëàëòûí ãîë øàëòãààí íü  àðõèäàëòààñ áîëäîã ãýæ õàìãèéí îëîí õ¿í õàðèóëò ºãñºí áàéíà. Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí õýí íýã íü àðõè òîãòìîë õýðýãëýäýã áîë ìýäýýæ òýð ãýð á¿ëä çºð÷èë ìàðãààí òàñðàõã¿é.  Ñýòãýë ñàíààíû òàéâàí  áàéäàë àëäàãäàõàä õýí ÷ óäààí òýâ÷èõã¿é íü ìýäýýæ. Àðõèäàëòààñ ñàíõ¿¿ãèéí áýðõøýýëòýé áàéíãà òóëãàðíà, àìüäðàë äîðîéòîæ àð ãýðýý òýæýýõýä áýðõøýýë ¿¿ñíý. Èíãýýä ë òýâ÷ýýð áàðàãäàíà ø¿¿ äýý.
·       Õîë ãàçàð óäààí õóãàöààãààð òóñäàà àìüäàðñíààñ áîëæ  ñàëàëò áèé áîëäîã áàéíà.
ªíºº ¿åä ìàíàéõàí àìüäðàë àõóéãàà ñàéæðóóëàõààð ýñâýë ìýäëýã áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ëýõýýð ãàäààä îðíûã çîðèõ íü èõýñ÷ýý. Áèå áèåäýý òîäîðõîé õóãàöààãààð õ¿ëýýöòýé òýâ÷ýýðòýé ¿íýí÷ áàéäàã ÷ óäààí õóãàöààíû òóðø õî¸ð áèåíýýñýý àëñàä áàéõ íü õîñóóäûã õºíäèéðºõºä õ¿ðãýäýã áàéíà. Òóõàéëáàë, Ñîëîíãîñò ìàíàé çàëóó÷óóä æèë á¿ð õýäýí çóó, ìÿíãààðàà õºëñíèé àæèë õèéõýýð çîðüäîã áîëñîí. Ýäãýýð ãýð á¿ëèéí 10 õîñ òóòìûí 7 –ãèéíõ íü ãýð á¿ë öóöëàãäàæ áàéíà ãýñýí ñòàòèñòèê ìýäýý ãàð÷ýý. Óäààí õóãàöààãààð õîë ãàçàð àìüäðàõàä, õ¿í òóõàéí îð÷èíäîî ààæèì äàñàí çîõèöäîã  áºãººä óãààñ õ¿í ãýäýã àìüòàí õîñîîð àìüäðàõ òàâèëàíòàéãààñ øèíý õàðèëöàà õîëáîî ¿¿ñãýäýã áàéíà.
·       Çàí õàðüöàà,¿çýë áîäîë òààðàõã¿éãýýñ
Õ¿í á¿ðèéí çàí àâèð ààø àðàíøèí, õ¿ñýë ñîíèðõîë,ãýð á¿ëèéí îð÷èí õ¿ì¿¿æèë ººð ººð áàéäàã. Èéìä õî¸ð ººð îð÷íîîñ íèéëñýí õ¿ì¿¿ñò çºð÷èë, ìàðãààí ¿ë îéëãîëöîë áèé áîëîõ òàëòàé. ¯¿íä áàñ áîëîâñðîëûí ÿëãàà ÷ íºëººëíº. Õîîðîíäûí ÿðèàíä ñàíàë áîäîë òààðàõã¿é, ñýòãýëä íèéöýõã¿é, àëèâàà ç¿éëèéã õ¿ëýýæ àâ÷ òóñãàæ îéëãîæ, õàíäàæ áàéãàà áàéäàë òîõèðîõã¿éãýýñ  ñýòãýë õºðºõ íü áèé.



·       Ñåêñèéí òààðàìæã¿é õàðèëöààíààñ
Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí ñåêñèéí õàðèëöààíä ÿàãààä ººð÷ëºëò ãàðäàã âý?  
Íýãýí õýâèéí àìüäðàëààñ, àæëûí à÷ààëàë èõòýé ÿäàðñíààñ, áàéíãûí õýð¿¿ë ìàðãààíààñ, áèå áèåíýý ãîìäîîñíîîñ, õàðèëöàí èòãýõ èòãýë àëäàðñíààñ, ñåêñèéí ãàæ çóðøèë, äîí ãýýä òîî÷îîä áàéâàë áàðàãäàõã¿é áîëîâ óó.  Õàìãèéí ÷óõàë íü  õàðèëöàí îéëãîëöîë, õ¿íäýòãýë, áèå áèåíýý óó÷ëàõ,  îéëãîõ óóæóó óõààí ÷óõàë.

·       Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæ
Õ¿í á¿ð õàíãàëóóí ñàéõàí àìüäðàëûã õ¿ñäýã. Çàðèì òîõèîëäîëä çàëóó á¿ñã¿é÷¿¿äèéí ÿðèàíààñ ìºíãºòýé, îðîí ñóóöòàé, ìàøèíòàé, òîì àëáàí òóøààëûí õ¿íòýé ë ñóóæ áàéâàë áîëëîî ãýæ ¿çýõ ÿâäàë ÷ áàéäàã. Èíãýæ  õàéð ñýòãýëýý îðõèãäóóëæ õàíèëñíààñ õîæèì õàðàìñààä ÷ áàðäàãã¿é. Áóñäûí ýä õºðºí㺠õàðæ ñóóñàí àìüäðàë áàò áºõ áàéäàãã¿é áºãººä  áóñäûí õàðààò áîëæ ººðèéí ýðõ ìýäëýý àëäàíà. ¯ë õ¿íäýòãýë äîðîìæëîë àìñàíà, ó÷èð íü õàéð ñýòãýëýý ýä õºðºí㺺ð õóäàëäààä àâ÷èõñàí ó÷èð ñýòãýë ñàíààíû òààøààëûã àìñàæ ÷àäàõã¿é.  
Ñàéõàí àìüäðàëûã õàìòäàà õè÷ýýí ç¿òãýæ õºäºëìºðëºæ áàéæ ë áèé áîëãîíî ø¿¿ äýý.
·       Õýò ýðò ãýðëýñíýýñ
Àìüäðàë çîõèîõ áýëòãýëã¿é, çàí áàéäëûí õóâüä òîãòâîðã¿é, á¿ðýí òºëºâøººã¿é, àõóé àìüäðàëàà àâààä ÿâàõàä çàéëøã¿é õýðýãòýé ìýäëýã áîëîâñðîë äóòñàíààñ áàñ ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ ìóóòàéãààñ áîëæ ýðò ÿàðàí  ãýðëýñýí õîñóóäûí àìüäðàëä áàéíãà áýðõøýýëòýé  àñóóäàë òóëãàðíà. Ñàÿõàí íýã îþóòàí ýìýãòýé òºðñºí ¿ðýý ãóäàìæèíä õîã ìýò õàÿæýý. ¯¿íèé øàëòãààí ãýâýë, õ¿¿õäèéí ýöýã íü ººðèéí õ¿¿õýä ãýæ õ¿ëýýí çºâøººðººã¿é, çàëóó ýõ õ¿¿õäýý òýæýýõ ÷àäâàðã¿éãýýñ áîëñîí áàéõ þì.  Èéìä çàëóó õ¿ì¿¿ñ íàñàí òóðøèéíõàà àìüäðàëûã çîõèîõîä óõààëàã óë ñóóðüòàé õàíäààñàé ãýæ õ¿ñýõ áàéíà.
·       Õ¿¿õýä òºð¿¿ëäýãã¿éãýýñ
Ñóäàëãààíä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñ ýíý àñóóäëûã õàìãèéí ñ¿¿ëèéí áàéðàíä òàâüæýý. ¯íýõýýð õîñóóä áèå áèåäýý õàéðòàé áîë ýíý àñóóäëûã óõààëãààð çîõèöóóëæ áîëíî. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäëààñ, öóñíû á¿ëýã òîõèðîîã¿éãýýñ  ãýýä îëîí øàëòãààí áàéäàã. Èõýíõ õîñóóä ýíý àñóóäëûã çºâººð øèéäâýðëýæ ÷àääàã. Îëîí æèë ¿ðèéí çóëàé ¿íýðòýýã¿é ÷ õèæýýë íàñàíäàà õîæèì ¿ð õ¿¿õýäòýé áîëñîí òîõèîëäîë ÷ áèé. Õ¿¿õýä òºðºõã¿é îëîí æèë áîëñîí çàðèì ãýð á¿ë ¿ð õ¿¿õýä áóñäààñ ºðãºæ àâàõàä ä¿¿ äàãóóëäàã ÷ òàëòàé.
                Ãýð á¿ë þóíààñ áîëæ ñàëäàã âý?
  Ãýð á¿ëèéí àìüäðàë ÿàãààä õýâðýã áîëîîä áàéíà âý? Ãýð á¿ë ÿàãààä ñàëäàã âý? ãýäýã àñóóëòàíä õàðèóëò àâàõûí òóëä 25-48 íàñíûõíû äóíä ñóäàëãàà ÿâóóëæ ¿çýâ. Ãýð á¿ë ñàëàëòûí øàëòãààíûã îëîí ÿíçààð òàéëáàðëàæ áàéíà. Ýäãýýð øàëòãààíóóäûã äóðäàõàä:
·       Àðõèäàëò
Ãýð á¿ë ñàëàëòûí ãîë øàëòãààí íü  àðõèäàëòààñ áîëäîã ãýæ õàìãèéí îëîí õ¿í õàðèóëò ºãñºí áàéíà. Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí õýí íýã íü àðõè òîãòìîë õýðýãëýäýã áîë ìýäýýæ òýð ãýð á¿ëä çºð÷èë ìàðãààí òàñðàõã¿é.  Ñýòãýë ñàíààíû òàéâàí  áàéäàë àëäàãäàõàä õýí ÷ óäààí òýâ÷èõã¿é íü ìýäýýæ. Àðõèäàëòààñ ñàíõ¿¿ãèéí áýðõøýýëòýé áàéíãà òóëãàðíà, àìüäðàë äîðîéòîæ àð ãýðýý òýæýýõýä áýðõøýýë ¿¿ñíý. Èíãýýä ë òýâ÷ýýð áàðàãäàíà ø¿¿ äýý.
·       Õîë ãàçàð óäààí õóãàöààãààð òóñäàà àìüäàðñíààñ áîëæ  ñàëàëò áèé áîëäîã áàéíà.
ªíºº ¿åä ìàíàéõàí àìüäðàë àõóéãàà ñàéæðóóëàõààð ýñâýë ìýäëýã áîëîâñðîëîî äýýøë¿¿ëýõýýð ãàäààä îðíûã çîðèõ íü èõýñ÷ýý. Áèå áèåäýý òîäîðõîé õóãàöààãààð õ¿ëýýöòýé òýâ÷ýýðòýé ¿íýí÷ áàéäàã ÷ óäààí õóãàöààíû òóðø õî¸ð áèåíýýñýý àëñàä áàéõ íü õîñóóäûã õºíäèéðºõºä õ¿ðãýäýã áàéíà. Òóõàéëáàë, Ñîëîíãîñò ìàíàé çàëóó÷óóä æèë á¿ð õýäýí çóó, ìÿíãààðàà õºëñíèé àæèë õèéõýýð çîðüäîã áîëñîí. Ýäãýýð ãýð á¿ëèéí 10 õîñ òóòìûí 7 –ãèéíõ íü ãýð á¿ë öóöëàãäàæ áàéíà ãýñýí ñòàòèñòèê ìýäýý ãàð÷ýý. Óäààí õóãàöààãààð õîë ãàçàð àìüäðàõàä, õ¿í òóõàéí îð÷èíäîî ààæèì äàñàí çîõèöäîã  áºãººä óãààñ õ¿í ãýäýã àìüòàí õîñîîð àìüäðàõ òàâèëàíòàéãààñ øèíý õàðèëöàà õîëáîî ¿¿ñãýäýã áàéíà.
·       Çàí õàðüöàà,¿çýë áîäîë òààðàõã¿éãýýñ
Õ¿í á¿ðèéí çàí àâèð ààø àðàíøèí, õ¿ñýë ñîíèðõîë,ãýð á¿ëèéí îð÷èí õ¿ì¿¿æèë ººð ººð áàéäàã. Èéìä õî¸ð ººð îð÷íîîñ íèéëñýí õ¿ì¿¿ñò çºð÷èë, ìàðãààí ¿ë îéëãîëöîë áèé áîëîõ òàëòàé. ¯¿íä áàñ áîëîâñðîëûí ÿëãàà ÷ íºëººëíº. Õîîðîíäûí ÿðèàíä ñàíàë áîäîë òààðàõã¿é, ñýòãýëä íèéöýõã¿é, àëèâàà ç¿éëèéã õ¿ëýýæ àâ÷ òóñãàæ îéëãîæ, õàíäàæ áàéãàà áàéäàë òîõèðîõã¿éãýýñ  ñýòãýë õºðºõ íü áèé.



·       Ñåêñèéí òààðàìæã¿é õàðèëöààíààñ
Ãýð á¿ëèéí õîñóóäûí ñåêñèéí õàðèëöààíä ÿàãààä ººð÷ëºëò ãàðäàã âý?  
Íýãýí õýâèéí àìüäðàëààñ, àæëûí à÷ààëàë èõòýé ÿäàðñíààñ, áàéíãûí õýð¿¿ë ìàðãààíààñ, áèå áèåíýý ãîìäîîñíîîñ, õàðèëöàí èòãýõ èòãýë àëäàðñíààñ, ñåêñèéí ãàæ çóðøèë, äîí ãýýä òîî÷îîä áàéâàë áàðàãäàõã¿é áîëîâ óó.  Õàìãèéí ÷óõàë íü  õàðèëöàí îéëãîëöîë, õ¿íäýòãýë, áèå áèåíýý óó÷ëàõ,  îéëãîõ óóæóó óõààí ÷óõàë.

·       Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæ
Õ¿í á¿ð õàíãàëóóí ñàéõàí àìüäðàëûã õ¿ñäýã. Çàðèì òîõèîëäîëä çàëóó á¿ñã¿é÷¿¿äèéí ÿðèàíààñ ìºíãºòýé, îðîí ñóóöòàé, ìàøèíòàé, òîì àëáàí òóøààëûí õ¿íòýé ë ñóóæ áàéâàë áîëëîî ãýæ ¿çýõ ÿâäàë ÷ áàéäàã. Èíãýæ  õàéð ñýòãýëýý îðõèãäóóëæ õàíèëñíààñ õîæèì õàðàìñààä ÷ áàðäàãã¿é. Áóñäûí ýä õºðºí㺠õàðæ ñóóñàí àìüäðàë áàò áºõ áàéäàãã¿é áºãººä  áóñäûí õàðààò áîëæ ººðèéí ýðõ ìýäëýý àëäàíà. ¯ë õ¿íäýòãýë äîðîìæëîë àìñàíà, ó÷èð íü õàéð ñýòãýëýý ýä õºðºí㺺ð õóäàëäààä àâ÷èõñàí ó÷èð ñýòãýë ñàíààíû òààøààëûã àìñàæ ÷àäàõã¿é.  
Ñàéõàí àìüäðàëûã õàìòäàà õè÷ýýí ç¿òãýæ õºäºëìºðëºæ áàéæ ë áèé áîëãîíî ø¿¿ äýý.
·       Õýò ýðò ãýðëýñíýýñ
Àìüäðàë çîõèîõ áýëòãýëã¿é, çàí áàéäëûí õóâüä òîãòâîðã¿é, á¿ðýí òºëºâøººã¿é, àõóé àìüäðàëàà àâààä ÿâàõàä çàéëøã¿é õýðýãòýé ìýäëýã áîëîâñðîë äóòñàíààñ áàñ ýäèéí çàñãèéí ÷àäàìæ ìóóòàéãààñ áîëæ ýðò ÿàðàí  ãýðëýñýí õîñóóäûí àìüäðàëä áàéíãà áýðõøýýëòýé  àñóóäàë òóëãàðíà. Ñàÿõàí íýã îþóòàí ýìýãòýé òºðñºí ¿ðýý ãóäàìæèíä õîã ìýò õàÿæýý. ¯¿íèé øàëòãààí ãýâýë, õ¿¿õäèéí ýöýã íü ººðèéí õ¿¿õýä ãýæ õ¿ëýýí çºâøººðººã¿é, çàëóó ýõ õ¿¿õäýý òýæýýõ ÷àäâàðã¿éãýýñ áîëñîí áàéõ þì.  Èéìä çàëóó õ¿ì¿¿ñ íàñàí òóðøèéíõàà àìüäðàëûã çîõèîõîä óõààëàã óë ñóóðüòàé õàíäààñàé ãýæ õ¿ñýõ áàéíà.
·       Õ¿¿õýä òºð¿¿ëäýãã¿éãýýñ
Ñóäàëãààíä îðîëöñîí õ¿ì¿¿ñ ýíý àñóóäëûã õàìãèéí ñ¿¿ëèéí áàéðàíä òàâüæýý. ¯íýõýýð õîñóóä áèå áèåäýý õàéðòàé áîë ýíý àñóóäëûã óõààëãààð çîõèöóóëæ áîëíî. Ýð¿¿ë ìýíäèéí áàéäëààñ, öóñíû á¿ëýã òîõèðîîã¿éãýýñ  ãýýä îëîí øàëòãààí áàéäàã. Èõýíõ õîñóóä ýíý àñóóäëûã çºâººð øèéäâýðëýæ ÷àääàã. Îëîí æèë ¿ðèéí çóëàé ¿íýðòýýã¿é ÷ õèæýýë íàñàíäàà õîæèì ¿ð õ¿¿õýäòýé áîëñîí òîõèîëäîë ÷ áèé. Õ¿¿õýä òºðºõã¿é îëîí æèë áîëñîí çàðèì ãýð á¿ë ¿ð õ¿¿õýä áóñäààñ ºðãºæ àâàõàä ä¿¿ äàãóóëäàã ÷ òàëòàé.




No comments:

Post a Comment

Post a Comment